Νέα Υόρκη, Κυριακή 30 Απριλίου 1967.
Στα αμερικανικά σπίτια οι τηλεοράσεις είναι συντονισμένες στο CBS. Είναι η ώρα του The Ed Sullivan Show, μιας από τις μεγαλύτερες και πιο δημοφιλείς τηλεοπτικές εκπομπές της Αμερικής.
Από εκείνη τη σκηνή είχαν περάσει τα μεγαλύτερα ονόματα της εποχής. Ο Elvis Presley, οι Beatles, οι Rolling Stones, διάσημοι ηθοποιοί, κωμικοί, χορευτές και τραγουδιστές.
Εκείνο το βράδυ, όμως, ανάμεσα στους καλεσμένους βρίσκεται και μια Ελληνίδα.
Η Μελίνα Μερκούρη.
Και μαζί της, για λίγα λεπτά, στην αμερικανική τηλεόραση ταξιδεύει και κάτι από τον Πειραιά, την Ελλάδα και εκείνο το ελληνικό καλοκαίρι που είχε γνωρίσει ολόκληρος ο κόσμος μέσα από το Ποτέ την Κυριακή.
Από το «Ποτέ την Κυριακή» στην Αμερική
Για το αμερικανικό κοινό η Μελίνα Μερκούρη δεν ήταν άγνωστη.
Επτά χρόνια νωρίτερα, το 1960, είχε πρωταγωνιστήσει στην ταινία «Ποτέ την Κυριακή» (Never on Sunday) του Ζυλ Ντασσέν, υποδυόμενη την Ίλια, μια ανεξάρτητη και γεμάτη ζωή γυναίκα του Πειραιά.
Η ταινία έγινε διεθνής επιτυχία και δημιούργησε μια εικόνα της Ελλάδας που ταξίδεψε σε ολόκληρο τον κόσμο: λιμάνι, θάλασσα, ταβέρνες, μουσική, παρέες και ένας Πειραιάς γεμάτος ζωή.
Η ερμηνεία της Μερκούρη την οδήγησε μέχρι το Φεστιβάλ των Καννών, όπου τιμήθηκε με το βραβείο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας, αλλά και στα Όσκαρ, όπου ήταν υποψήφια για το βραβείο Α’ Γυναικείου Ρόλου.
Υπήρχε όμως και κάτι ακόμη που έμελλε να ξεπεράσει ακόμη και την ίδια την ταινία.
Η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι.
Το τραγούδι που έκανε τον γύρο του κόσμου
Τα «Παιδιά του Πειραιά» έγιναν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ελληνικά τραγούδια στο εξωτερικό.
Στην αγγλόφωνη αγορά συνδέθηκαν άμεσα με τον τίτλο Never on Sunday και ακούστηκαν σε αμέτρητες εκτελέσεις σε Ευρώπη και Αμερική.
Το 1961 ο Μάνος Χατζιδάκις κέρδισε για το τραγούδι το Όσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού, μια ιστορική διεθνή διάκριση για την ελληνική μουσική.
Και βέβαια, για εκατομμύρια ανθρώπους η μελωδία αυτή ήταν πλέον αχώριστη από τη Μελίνα.
Έτσι, όταν η Μερκούρη εμφανίστηκε στο Ed Sullivan Show τον Απρίλιο του 1967, το αμερικανικό κοινό άκουγε κάτι που ήδη γνώριζε.
Μόνο που αυτή τη φορά η Ίλια δεν βρισκόταν στο λιμάνι του Πειραιά.
Βρισκόταν στη Νέα Υόρκη.
Η Μελίνα στο Broadway
Η εμφάνισή της στο Sullivan δεν έγινε τυχαία εκείνη την περίοδο.
Μόλις 19 ημέρες νωρίτερα, στις 11 Απριλίου 1967, είχε κάνει πρεμιέρα στο Broadway το «Illya Darling», η θεατρική μουσική μεταφορά του Never on Sunday.
Η Μελίνα επέστρεφε στον ρόλο της Ίλιας, ενώ τη σκηνοθεσία είχε αναλάβει και πάλι ο Ζυλ Ντασσέν.
Τη μουσική είχε γράψει ο Μάνος Χατζιδάκις και τους αγγλικούς στίχους ο Joe Darion.
Το Illya Darling παιζόταν στο Mark Hellinger Theatre και τελικά έφτασε τις 320 παραστάσεις, παραμένοντας στο Broadway μέχρι τον Ιανουάριο του 1968.
Η παρουσία λοιπόν της Μελίνας στο Ed Sullivan Show ήταν παράλληλα και μια μεγάλη τηλεοπτική παρουσίαση του καινούργιου μιούζικαλ σε ολόκληρη την Αμερική.
«Never on Sunday» μπροστά σε εκατομμύρια τηλεθεατές
Στην εκπομπή της 30ής Απριλίου η Μελίνα παρουσίασε τραγούδια που συνδέονταν με το Illya Darling, ανάμεσά τους τα «Illya Darling», «Piraeus, My Love» και φυσικά το «Never on Sunday».
Και είναι υπέροχο να βλέπει κανείς σήμερα εκείνο το παλιό τηλεοπτικό απόσπασμα.
Δεν υπάρχουν εντυπωσιακά ψηφιακά εφέ, γιγαντιαίες οθόνες ή η σημερινή τηλεοπτική υπερπαραγωγή.
Υπάρχει η ορχήστρα, η σκηνή, τα φώτα — και η Μελίνα.
Με εκείνη τη χαρακτηριστική βραχνή φωνή, το χαμόγελο και τον τρόπο που μπορούσε να μετατρέψει ένα τραγούδι σχεδόν σε μικρή θεατρική παράσταση.
Για λίγα λεπτά, ένα τραγούδι γεννημένο από τον Μάνο Χατζιδάκι και δεμένο για πάντα με τον Πειραιά ακουγόταν μέσα από τις τηλεοράσεις της Αμερικής.
Μια βραδιά γεμάτη μεγάλα ονόματα
Το πόσο σημαντική ήταν η εμφάνιση γίνεται ακόμη πιο κατανοητό αν κοιτάξει κανείς ποιοι άλλοι εμφανίστηκαν εκείνο το βράδυ.
Στο ίδιο επεισόδιο υπήρχαν οι Paul Revere & the Raiders, ο θρυλικός κωμικός Jack Benny, ο μίμος και κωμικός Rich Little, ο τραγουδιστής Gilbert Price, οι χορευτές του New York City Ballet Edward Villella και Patricia McBride, καθώς και δημιουργίες του Jim Henson με τους Muppets.
Και ανάμεσα σε όλο αυτό το αμερικανικό θέαμα υπήρχε η Μελίνα Μερκούρη.
Μια Ελληνίδα που δεν χρειαζόταν ιδιαίτερες συστάσεις.
Μόλις εννέα ημέρες μετά την 21η Απριλίου
Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που κάνει σήμερα εκείνη την εμφάνιση ακόμη πιο συγκλονιστική.
Η Μελίνα τραγούδησε στο Ed Sullivan Show στις 30 Απριλίου 1967.
Μόλις εννέα ημέρες νωρίτερα, στις 21 Απριλίου, στην Ελλάδα είχε επιβληθεί η στρατιωτική δικτατορία.
Η ζωή της Μερκούρη σύντομα θα άλλαζε δραματικά.
Θα γινόταν μία από τις πιο αναγνωρίσιμες διεθνείς φωνές εναντίον της χούντας, ταξιδεύοντας και μιλώντας δημόσια για την κατάσταση στην Ελλάδα. Η δικτατορία θα της αφαιρούσε ακόμη και την ελληνική ιθαγένεια.
Γι’ αυτό και βλέποντας σήμερα την εμφάνιση της 30ής Απριλίου υπάρχει μια παράξενη ιστορική αντίθεση.
Η Μελίνα βρίσκεται στη Νέα Υόρκη και τραγουδά για τον Πειραιά και την Ελλάδα, την ώρα που η ίδια η Ελλάδα μόλις έχει μπει σε μία από τις σκοτεινότερες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της.
Κανείς από όσους παρακολουθούσαν εκείνο το βράδυ δεν μπορούσε να γνωρίζει πόσο διαφορετική θα ήταν η ζωή της λίγους μήνες αργότερα.
Όταν η Ελλάδα χωρούσε σε μια τηλεοπτική οθόνη
Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, εκείνο το απόσπασμα παραμένει ένα μικρό τηλεοπτικό ταξίδι στον χρόνο.
Σε μια εποχή χωρίς YouTube, streaming και κοινωνικά δίκτυα, μια εμφάνιση στο Ed Sullivan Show μπορούσε πραγματικά να φέρει έναν καλλιτέχνη μπροστά σε ένα τεράστιο αμερικανικό κοινό μέσα σε μία μόνο βραδιά.
Και εκείνη την Κυριακή του 1967, η Ελλάδα είχε τη δική της θέση στη σκηνή.
Μέσα από τη φωνή της Μελίνας, τη μουσική του Χατζιδάκι και εκείνη την αθάνατη μελωδία που είχε ξεκινήσει από τον κινηματογραφικό Πειραιά και είχε καταφέρει να ταξιδέψει σε ολόκληρο τον κόσμο.
«Τα Παιδιά του Πειραιά».
Ένα ελληνικό τραγούδι, μια Ελληνίδα που είχε ήδη γίνει διεθνής σταρ και μια τηλεοπτική στιγμή που σήμερα μοιάζει σαν μικρό παράθυρο σε μια άλλη εποχή.
Για λίγα λεπτά εκείνο το βράδυ της 30ής Απριλίου 1967, ο Πειραιάς βρέθηκε στην καρδιά της Νέας Υόρκης.
Και η Μελίνα έκανε για ακόμη μία φορά ολόκληρο τον κόσμο να κοιτάξει προς την Ελλάδα.
